Sposoby przewozu towarów niebezpiecznych – przewóz w sztukach przesyłki. Wymagane dokumenty oraz oznakowanie jednostki transportowej.

W poprzednim artykule dotyczącym przewozu materiałów niebezpiecznych w sztukach przesyłki mówiliśmy o wymaganiach dotyczących pakowania oraz oznakowania sztuk przesyłek i tworzonych z nich opakowań zbiorczych. Kolejne wymagania dotyczą dokumentów, jakie kierowca powinien posiadać w trakcie wykonywania przewozu i okazywać do kontroli na żądanie odpowiednich władz oraz oznakowania jednostki transportowej, którą przewożone są materiały niebezpieczne.

Umowa europejska ADR dopuszcza stosowanie trzech sposobów przewozu towarów niebezpiecznych: w sztukach przesyłki, w cysternach oraz luzem.

Przewóz w sztukach przesyłki oznacza przewóz materiałów niebezpiecznychw opakowaniach, dużych opakowaniach lub naczyniachdo gazów. Przez określenie „przewózw cysternie” rozumie się przewóz w cysternie stałej, odejmowalnej, przenośnej, kontenerze-cysternie, pojeździe-baterii lub też w wieloelementowym kontenerze do gazu(MEGC). Przewóz luzem towarów niebezpiecznych jest to przewóz w pojazdach lub kontenerach nieopakowanych materiałów stałych lub przedmiotów. Nie wszystkie towary niebezpieczne mogą być przewożone luzem. W praktyce taki sposób przewozu można zastosować tylko dla niespełna 10% towarów niebezpiecznych. Przewóz luzem najczęściej stosowany jest przy transporcie materiałów stałych zapalnych, na przykład przy przewozie siarki oraz materiałów zakaźnych, takich jak odpady medyczne. Kiedy można przewozić towary niebezpieczne luzem? Ten sposób przewozu możemy zastosować tylko wtedy, jeżeli jest on wyraźnie dozwolony dla określonego towaru niebezpiecznego na podstawie przepisów szczególnych oznaczonych kodem BK lub na podstawie przepisów szczególnych oznaczonych kodemVC. Powyższe przepisy szczegółowo określają, jaki rodzaj kontenera lubo kreślają, jaki rodzaj kontenera lub pojazdu może zostać użyty do przewozu luzem danego towaru niebezpiecznego. Ponadto każdy kontener lub przedział ładunkowy pojazdu do przewozu luzem musi zostać zatwierdzony do użytku przez właściwe władze. W Polsce w odniesieniu do kontenerów spełniających wymagania konwencji CSC zatwierdzenia dokonuje właściwa władza w tym zakresie, czyli Polski Rejestr Statków. W przypadku kontenerów BK oraz przedziałów ładunkowych pojazdów do przewozu luzem zatwierdzenia dokonuje Transportowy Dozór Techniczny. Pojazdy stosowane do przewozu luzem towarów niebezpiecznych podlegają również obowiązkowym badaniom technicznym. Niezależnie od dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu badanie to należy wykonywać corocznie.

„Wyłączenie dotyczące przewozu towarów niebezpiecznych pakowanych w ilościach wyłączonych tzw. EQ (ang Excepted Quantities) jest wyłączeniem częściowym, które jest dość rzadko stosowane w transporcie drogowym ze względu na konieczność stosowania bardzo niewielkich opakowań.”

Wyłączenie to stosowane jest zwykle przy organizacji przewozu w łańcuchu transportowym drogowo-lotniczym. Przy wyłączeniu EQ dopuszcza sięu żywanie jedynie opakowań kombinowanych składających się z opakowań wewnętrznych, pośrednich i opakowania zewnętrznego. Opakowania nie muszą być certyfikowane, jednak gotowe sztuki przesyłki muszą przejść odpowiednie badania wytrzymałościowe obejmujące m.in. badanie na swobodny spadek w różnych położeniach oraz próby na spiętrzanie. Powyższe badania należy odpowiednio udokumentować. Limity ilościowe dla opakowań wewnętrznych są pośrednio określone w wykazie towarów niebezpiecznych poprzez zastosowanie kodów „E”.Kod „E0” oznacza, że dany towar niebezpieczny nie może być pakowany i transportowany na zasadach wyłączenia EQ. Wartości podane dla poszczególnych kodów są wartościami netto na opakowanie wewnętrzne. Maksymalna ilość towarów niebezpiecznych na opakowanie wewnętrzne oznacza dla materiałów stałych masę w gramach, dla cieczy i gazów objętość w mililitrach. Limity przewidziane dla opakowań zewnętrznych to odpowiednio: gramy dla materiałów stałych, mililitry dla materiałów ciekłych i gazów lub suma gramów i mililitrów w przypadku pakowania razem materiałów o różnym stanie skupienia. 

Sztuka przesyłki, instrukcje pakowania, oznakowanie opakowań.

W poprzednim artykule omówiliśmy podstawowe zagadnienia dotyczące przewozu luzem materiałów niebezpiecznych oraz wymagania, jakie musi spełniać zarówno pojazd, jak i kierowca dokonujący takiego przewozu. Tym razem zajmiemy się kolejnym sposobem przewozu – przewozem w sztukach przesyłki.

Czym zatem jest sztuka przesyłki?
Sztuka przesyłki, zgodnie z definicją zamieszczoną w Umowie ADR, to końcowy produkt operacji pakowania materiału niebezpiecznego, składający się z opakowania (lub dużego opakowania, lub DPPL) wraz z zawartością, które przygotowane jest do wysyłki, czyli oznakowane zgodnie z wymaganiami ADR.
Ponadto określenie to obejmuje również naczynia do gazów (np. butle) oraz przedmioty nieopakowane, zawierające materiał niebezpieczny. Zatem przewóz w sztukach przesyłki oznacza przewóz materiałów niebezpiecznych w opakowaniach, naczyniach do gazów lub przewóz nieopakowanych przedmiotów zawierających materiały niebezpieczne. Prawie wszystkie materiały niebezpieczne można przewozić w sztukach przesyłki.

Być może niektórzy kierowcy mieli już okazję współpracować z doradcą do spraw bezpieczeństwa w zakresie transportu towarów niebezpiecznych. Tym, którzy dotychczas nie mieli takiej możliwości, pragniemy w tym wydaniu przekazać kilka informacji o obowiązkach doradców.

Doradca (doradca ADR, DGSA) to osoba, która z założenia ma pomóc w działalności przedsiębiorstwa związanej z transportem towarów niebezpiecznych i dążyć do ułatwienia prowadzenia tej działalności zgodnie z odpowiednimi wymaganiami oraz w możliwie najbezpieczniejszy sposób.
Doradcą może zostać osoba, która posiada wykształcenie wyższe, ukończyła odpowiedni kurs, jest niekarana i zdała z wynikiem pozytywnym egzamin organizowany przez dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego. Uprawnienia dla doradców nadawane są, podobnie jak dla kierowców, na okres 5 lat. Doradcą może być kierujący przedsiębiorstwem, pracownik pełniący inne obowiązki lub też osoba niezatrudniona bezpośrednio, ale wyznaczona poprzez np. zawarcie umowy-zlecenia czy umowy o dzieło.

Umowa europejska ADR w przypadku transportu w sztukach przesyłki przewiduje możliwość stosowania zwolnień z części lub całości przepisów i jedną z nich jest właśnie wyłączenie LQ (Limited Quantities). Niepodważalną zaletą tego wyłączenia jest możliwość przewiezienia praktycznie nieograniczonej ilości towarów niebezpiecznych bez konieczności spełniania szeregu wymagań. Ilość towarów niebezpiecznych w jednostce transportowej ogranicza jedynie jej ładowność lub objętość, ale sztuki przesyłki muszą być zapakowane w stosunkowo małe opakowania. Kierowca przewożący taki ładunek nie musi posiadać zaświadczenia ADR, nie musi mieć instrukcji pisemnych ani dodatkowego wyposażenia pojazdu, określonego w tych instrukcjach. Nie jest również wymagane sporządzenie dokumentu przewozowego zgodnego z ADR, poza warunkiem poinformowania przewoźnika o całkowitej masie brutto nadawanych towarów w sposób możliwy do udowodnienia.

Wielu przedsiębiorców nie zdaje sobie często sprawy z tego, że zapisy Ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych oraz Umowy europejskiej ADR dotyczącej przewozu drogowego towarów niebezpiecznych nakładają na nich różne obowiązki. Tymczasem wystarczy zajrzeć do karty charakterystyki produktów znajdujących się w firmie i sprawdzić w sekcji 14, czy został podany numer UN. Brak numeru UN oznacza, że mamy do czynienia z produktem bezpiecznym w transporcie. Jeśli natomiast zobaczymy czterocyfrowy numer UN, to będzie oznaczać konieczność przeanalizowania czynności związanych z przewozem takich towarów, wykonywanych w danym przedsiębiorstwie.